W odniesieniu do informacji na temat podmiotów trzeciego sektora warto zauważyć, że rejestry te są autonomiczne, charakteryzują się brakiem komplementarności oraz brakiem możliwości komparatywnego zestawienia danych dotyczących zarejestrowanych podmiotów. Taki stan rzeczy spowodowany jest odmienną nomenklaturą form prawnych podlegających wpisowi do każdego z rejestrów, wynikającą z tego klasyfikacją podmiotów sektora pozarządowego, jak również różnicą w zastosowaniu systemów informatycznych rejestrujących informacje. Ponadto w rejestrze REGON znajduje się więcej podmiotów niż w rejestrze KRS, w którym podmioty kościelne i wyznaniowe figurują tylko wtedy, jeśli posiadają status organizacji pożytku publicznego. Warto również zwrócić uwagę na to, iż w REGON wpisane są organizacje, które już nie istnieją, tzn. nie prowadzą faktycznie działalności.

Według stanu na dzień 20 grudnia 2007 r. w rejestrze REGON[1] zarejestrowanych było 75 281 stowarzyszeń i 9 041 fundacji, 14 173 jednostki organizacyjne Kościoła Katolickiego, 1 428 jednostek innych kościołów i związków wyznaniowych, 3 804 organizacje społeczne oddzielnie nie wymienione, 19 217 związków zawodowych, 5 719 organizacji samorządu gospodarczego i zawodowego, 233 partie polityczne oraz 324 organizacje pracodawców. Tak zdefiniowany trzeci sektor liczy 129 220 zarejestrowanych podmiotów.

Dane zgromadzone w systemie REGON wskazują, że organizacje pozarządowe najczęściej przybierały formę prawną stowarzyszeń, fundacji, jednostek kościołów i związków wyznaniowych oraz związków zawodowych, natomiast najmniej liczną grupę zarejestrowanych podmiotów stanowiły partie polityczne.

Dla porównania, wg stanu na dzień 31 grudnia 2007 r. w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego[2] wpisane były 46 883 stowarzyszenia, 7 652 fundacje, 494 organizacje rzemieślnicze, 3 992 społeczno-zawodowe organizacje rolników, 118 jednostek samorządów zawodowych innych przedsiębiorców, 327 izb gospodarczych, 6 157 związków zawodowych, 335 organizacji pracodawców, 6 156 stowarzyszeń kultury fizycznej i związków sportowych, 76 innych organizacji społecznych lub zawodowych, 332 osoby prawne i inne jednostki organizacyjne będące organizacjami pożytku publicznego .

Ogółem na koniec 2007 r. w Krajowym Rejestrze Sądowym zarejestrowane były 72 522 obiekty zaliczane do sektora pozarządowego. Wśród nich dominowały podmioty posiadające formę prawną stowarzyszeń, fundacji oraz stowarzyszeń kultury fizycznej i związków sportowych. Natomiast najmniejszą grupę zarejestrowanych podmiotów stanowiły inne organizacje społeczne lub zawodowe oraz samorząd zawodowy innych przedsiębiorców.

[1] Na podstawie informacji udostępnionych Departamentowi Pożytku Publicznego Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej przez Departament Udostępniania Informacji Głównego Urzędu Statystycznego.

[2] Na podstawie informacji udostępnionych Departamentowi Pożytku Publicznego Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej przez Departament Centrum Ogólnopolskich Rejestrów Sądowych i Informatyzacji Resortu Ministerstwa Sprawiedliwości.

Ponadto, wg stanu na dzień 31 grudnia 2007 r., w Krajowym Rejestrze Sądowym zarejestrowanych było 5 687 organizacji pozarządowych posiadających status organizacji pożytku publicznego. Wśród organizacji pożytku publicznego dominowały podmioty posiadające formę prawną stowarzyszenia oraz fundacji.

Zestawienie liczby organizacji pozarządowych zarejestrowanych w rejestrze REGON według stanu na dzień 20 grudnia 2007 r. z danymi dostępnymi w tym rejestrze na koniec grudnia 2006 i 2005 r. oraz kwietnia 2004 r. wskazuje na wyraźny wzrost ilościowy podmiotów sektora pozarządowego. W kwietniu 2004 r. sektor pozarządowy liczył blisko 109 000 podmiotów. W przeciągu roku ich liczba zwiększyła się o ponad 6% i w grudniu 2005 r. wynosiła ponad 116 000. W przeciągu kolejnego roku nastąpił przyrost o prawie 7% i pod koniec 2006 r. liczba organizacji pozarządowych wynosiła 123 599. Natomiast w przeciągu kolejnego roku nastąpił przyrost o 5% i pod koniec 2007 r. liczba organizacji pozarządowych wynosiła 129 220.

Również dane z KRS świadczą o tendencji wzrostowej sektora pozarządowego. Pod koniec grudnia 2005 r. liczba zarejestrowanych organizacji pozarządowych wynosiła 63 744 podmioty. W przeciągu roku zwiększyła się o prawie 7% i na dzień 31 grudnia 2006 r. wynosiła 68 133. Natomiast w przeciągu kolejnego roku nastąpił przyrost o ponad 6% i pod koniec 2007 r. liczba organizacji wynosiła 72 522.

Zróżnicowanie regionalne organizacji pozarządowych

O heterogeniczności trzeciego sektora w Polsce świadczy nie tylko forma prawna tworzących go podmiotów, ale także rozmieszczenie terytorialne tych podmiotów.

Spośród wszystkich organizacji pozarządowych zarejestrowanych w 2007 r. w rejestrze REGON, najwięcej - 19 123 zlokalizowanych było w województwie mazowieckim, z czego znaczna część w Warszawie[1]. Pod względem liczebności funkcjonujących podmiotów trzeciego sektora za regionem mazowieckim kolejno uplasował się region śląski (12 779), wielkopolski (11 884) oraz małopolski (11 163). Natomiast wśród województw z najmniejszą liczbą zarejestrowanych organizacji należy wymienić województwo lubuskie (3 348), a także województwo opolskie (3 503) i świętokrzyskie (4 242).

Jednak w przeliczeniu na 10 tysięcy mieszkańców najwięcej podmiotów trzeciego sektora funkcjonowało w województwie podlaskim (37,12), mazowieckim (36,89) oraz warmińsko-mazurskim (36,55). Najmniej zaś w regionie śląskim (27,43), kujawsko-pomorskim (32,91) oraz łódzkim (33,18).[2]

Pomimo różnic w systemie wpisywania podmiotów do rejestru REGON i KRS oraz wynikających z tego m.in. dużych dysproporcji w odniesieniu do liczby zarejestrowanych jednostek, istnieje podobieństwo w zakresie rozkładu terytorialnego zarejestrowanych organizacji pozarządowych. Według KRS najwięcej instytucji sektora pozarządowego zlokalizowanych było w województwach: mazowieckim (11 277 podmiotów), wielkopolskim (7 130), śląskim (6 963), małopolskim (6 690). Natomiast najmniej organizacji funkcjonowało w regionie lubuskim (1 870), opolskim (2 031) i podlaskim (2 148).

W przeliczeniu na 10 tysięcy mieszkańców najwięcej podmiotów trzeciego sektora zarejestrowano na terenie województw mazowieckiego (21,75), wielkopolskiego (21,06) oraz warmińsko-mazurskiego (20,74). Najmniej zaś w regionie śląskim (14,95), zachodniopomorskim (16,34) oraz łódzkim (17,74).

[1] W podziale na podregiony można porównać liczbę organizacji w 2006 i 2007 r. w publikacji Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w 2007 r., GUS, Warszawa 2008, http://www.stat.gov.pl/ .

[2] Dane wstępne na maj 2008 r.

AUTOR: ANNA ELŻBIETA STRZAŁA