"Poprawa potencjału integracji społecznej na poziomie lokalnym poprzez ekonomię społeczną" - raport na temat Polski.

Zamieszczamy raport opublikowany przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - Departament Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym, powstały w ramach projektu "Poprawa potencjału włączenia integracji społecznej na szczeblu lokalnym poprzez ekonomię społeczną (CFE/LEED (2008) 9/REV1)" realizowanego w ramach forum ds. Innowacji społecznych. Raport jest oparty w dużej mierze na dostępnych danych statystycznych, badaniach oraz materiałach zebranych w trakcie wizyty studyjnej przez zespół ekspertów OECD, przebywający w Polsce w czerwcu 2009 r.

Serdecznie zachęcamy do lektury!

Raport "Poprawa potencjału integracji społecznej na poziomie lokalnym poprzez ekonomię społeczną".

W Zespole, będącym organem pomocniczym Prezesa Rady Ministrów, zasiadają osoby reprezentujące organy administracji rządowej, jednostki samorządu terytorialnego, przedstawiciele sektora ekonomii społecznej, związków zawodowych, organizacji pracodawców i jednostek naukowych.

Celem Zespołu jest wypracowanie systemowych rozwiązań w zakresie ekonomii społecznej, w szczególności prawno - instytucjonalnych i finansowych, w tym przygotowanie projektu strategii rozwoju ekonomii społecznej, a następnie ich promowanie i monitorowanie.

Powołanie Zespołu stanowić ma platformę współpracy w obszarze ekonomii społecznej.

Przewodniczącym Zespołu ds. rozwiązań systemowych w zakresie ekonomii społecznej jest Jarosław Duda, Sekretarz Stanu w MPiPS. W skład Zespołu weszli Podsekretarze Stanu  z następujących ministerstw: gospodarki, finansów, rozwoju regionalnego, edukacji, nauki i szkolnictwa wyższego, przedstawiciel KPRM,  przedstawiciele świata nauki: prof. J. Hauser, prof. H. Izdebski, prof. E. Leś, przedstawiciele Stałej Konferencji Ekonomii Społecznej (A. Sienicka, H. Wujec), Ogólnopolskiego Rewizyjnego Związku Spółdzielni Socjalnych (M. Juszczyk) oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych rekomendowanych przez Radę Działalności Pożytku Publicznego  (B. Sadowska, K. Margol, Ks. St. Słowik).

Powyższe działania są realizowane w ramach projektu Partnerstwo na rzecz instytucjonalizacji ekonomii społecznej współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

W czerwcu 2005 roku w Biuletynie Instytutu Filantropii i Społeczeństwa Obywatelskiego Maecenata działającego przy Uniwersytecie Humboldta w Berlinie ukazał się artykuł Karin Schmidt  Społeczne zaangażowanie przedsiębiorstw w państwach rozwijających się – więcej niż tylko związek celów? Analiza Partnerstw między organizacjami pozarządowymi i przedsiębiorstwami.  

Społecznie Odpowiedzialny Biznes – SOB (Corporate Social Responsibility) stał się w ostatnim czasie pojęciem modnym, szczególnie wśród przedsiębiorstw dbających o swój wizerunek. Unia Europejska w Zielonej Księdze definiuje SOB jako dobrowolne przyjęcie zobowiązań, które i tak wynikają z umowy i są zgodne z prawem oraz działalność, która jest praktykowana w stosunku do wszystkich Stakeholderów prowadzonej działalności gospodarczej, na których ta działalność oddziałuje.

Wiele przedsiębiorstw definiuje odpowiedzialność społeczną w sposób bardziej globalny tzn. poprzez określenie bezpośrednich, jak i pośrednich Stakeholderów. Firmy często angażują się w projekty w krajach rozwijających się, w których nie mają nawet siedziby ani klientów. Przedsięwzięcia z zakresu SOB realizowane np. w krajach Trzeciego Świata poprawiają wizerunek firmy, wpływają na współpracowników i klientów, nawet gdy ci nie są bezpośrednimi odbiorcami programów społecznych. Jak dotąd w różnorodnych badaniach Partnerstw z zakresu społecznie odpowiedzialnego biznesu analizowano oddzielnie zaangażowane w nie podmioty – organizacje pozarządowe i przedsiębiorstwa. W ramach badań, które przeprowadzono latem 2004 r. we Włoszech na zlecenie Centrali włoskich organizacji działających na rzecz pomocy dla krajów rozwijających się, zanalizowano po raz pierwszy dwie współpracujące strony.

W badaniu wzięto pod uwagę wszystkie projekty z zakresu społecznej odpowiedzialności biznesu, przygotowane w ramach pomocy dla krajów rozwijających się, a które powstały jako Partnerstwa pomiędzy przedsiębiorstwami a NGOsami. Z 85 Partnerstw losowo wybrano 25, spośród których w 15 przypadkach zarówno NGO, jak i przedsiębiorstwo udzieliło odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe. Badanie przeprowadzono telefonicznie, ankiety zostały opracowane analogicznie tzn. odpowiedzi na te same pytania zostały udzielane z różnych perspektyw.

Badane Partnerstwa ze względu na kryterium udziału przedsiębiorstw w projekcie dały się podzielić na trzy grupy:

1. Współpraca fundraisingowa.

Przedsiębiorstwo występuje wyłącznie jako darczyńca, a NGO stanowi odbiorcę wsparcia finansowego. Przedsiębiorstwo przekazuje dotację, staje się ,,oficjalnym Partnerem” i może to wykorzystać dla celów reklamowych, poprawiając przy tym swój wizerunek

2. Wymiana Know – How.

Przedsiębiorstwo ściśle współpracuje z NGO i ma bezpośredni wpływ na realizację projektu. Oba podmioty wymieniają wiedzę ekspercką. NGO korzysta z profesjonalizmu przedsiębiorstwa, a przedsiębiorstwo z wiedzy eksperckiej organizacji, która np. od lat działa w regionie.

3. Przedsiębiorstwo prowadzi projekt wspólnie z miejscową organizacją.

Celem takiego modelu współpracy jest często poprawa warunków pracy i życia własnych pracowników (bezpośredni Stakeholder).  

Wyniki ankiety

Ponad 50% badanych Partnerstw powstało z inicjatywy przedsiębiorstwa, które wybrało określoną organizację i nawiązało z nią współpracę. Godnym podkreślenia jest fakt, że większość Partnerstw zostało nawiązanych dzięki osobistym kontaktom. Czynnik osobistego kontaktu pomiędzy przedsiębiorstwami i organizacjami wydaje się pokonywać problem nieufności międzysektorowej. Przedsiębiorstwo  zaufało, ponieważ ma większą pewność, że pieniądze zostaną w odpowiedni sposób wydatkowane, podczas gdy NGO, współpracując z konkretną osobą, przyjmuje że jej uczciwość przekłada się na wiarygodność firmy.

W ankiecie przedsiębiorcy mogli wskazać na następujące kryteria, które decydują o wyborze konkretnej NGO jako Partnera: wielkość i wizerunek organizacji, pola działalności, certyfikaty, przynależność do organizacji międzynarodowych, znani protektorzy, przejrzystość i profesjonalizm. Także wtedy, gdy inicjatywa wychodziła od przedsiębiorstw, błędnie przyjmowano, że NGO zaakceptuje każdy rodzaj współpracy, który się jej zaoferuje. Na podstawie badań ustalono, że w wielu organizacjach istnieją  tzw. czarne listy, które zawierają nazwy firm rażąco naruszających zasady moralne. Takie listy posiadają też przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorstwa wskazały przede wszystkim na zaangażowanie na rzecz ważnej społecznie inicjatywy jako element decydujący o udziale w Partnerstwie. Poza chęcią ,,zrobienia czegoś dobrego”, przedsiębiorstwa wyrażały również przekonanie, że dzięki wsparciu projektu w kraju rozwijającym się, motywują swoich pracowników i wzmacniają stopień identyfikacji z firmą. Zachęcają również swoich klientów do angażowania się w projekty społeczne (np. kupowanie produktów, z których sprzedaży przeznacza się fundusze na rzecz potrzebujących). Organizacje natomiast stwierdziły, że głównym i prawdziwym czynnikiem wpływającym na udział przedsiębiorstwa w projekcie jest wykorzystanie Partnerstwa dla celów marketingowych.

Organizacje oczekują od swoich partnerów przede wszystkim długookresowego wsparcia projektu.  Według przedstawicieli organizacji przedsiębiorstwa najchętniej uczestniczą w projektach krótkookresowych, które bezpośrednio przekładają się na efekty marketingowe. Jak się okazuje, łatwiej jest uzyskać wsparcie dla osieroconych dzieci w Afryce niż dla niepełnosprawnych w kraju. Firmy najchętniej angażują się w projekty w tych regionach, o których było głośno w mediach.

NGOsy oczekują również od przedsiębiorstw transferu know-how i fachowego wsparcia w zakresie zarządzania, ekonomiki (np. konstruowanie budżetu czy przeprowadzanie kontroli). Organizacje przy tym nie potępiają komunikowania o zaangażowaniu społecznym przedsiębiorstw. Wśród przedsiębiorstw panuje przekonanie, że organizacje oczekują wyłącznie finansowego wsparcia projektu. Wyjątkami są takie przedsiębiorstwa, które zaliczają się do drugiego typu współpracy (wymiana know - how).

Przedsiębiorstwa wyrażały opinię, że organizacje nie odwdzięczają się za oferowane wsparcie. Organizacje natomiast utrzymywały, że dostarczają przedsiębiorstwom raporty i sprawozdania z prowadzonej działalności, interpretując przy tym tą czynność jako odwdzięczenie się. Tymczasem przedsiębiorstwa określają to jako jeden z naturalnych elementów współpracy. Przedstawiciele NGO przyznawały, że firmy umieszczają ich logo na produktach reklamowych. Poza tym jak wynika z badania, w kilku przypadkach w kampaniach marketingowych wykorzystano również zdjęcia oraz filmy dotyczące prowadzonych projektów.  

Im większe jest przedsiębiorstwo, tym bardziej profesjonalnie zostanie wykorzystany projekt dla celów społecznych. Ogłoszenia, konferencje prasowe, Internet, Intranet, gazetki pracownicze, karty świąteczne to nośniki informacji o projekcie. W małych i średnich przedsiębiorstwach sporadycznie informuje się o Partnerstwach. Przedsiębiorstwa zupełnie inaczej oceniają swój udział w Projekcie niż wypowiadające się na ten temat NGOsy. W 50% przypadków organizacje nie zauważają udziału przedsiębiorstwa w realizacji projektu, a w 20% jedynie na poziomie informacyjnym.

Większość pytanych – organizacji i przedsiębiorstw nie wskazuje problemów we współpracy. Jest możliwe, że organizacje przemilczały pewne trudności, nie chcąc utracić wsparcia. W skali od 0 do 10 przedsiębiorstwa oceniły współpracę średnio na 9,15, a organizacje na 8,4. Tak wysokie zadowolenie jest tym bardziej godne uwagi, iż ankieta raz jeszcze potwierdziła istnienie ,,strukturalnego braku zaufania”. W konkretnych projektach obydwie strony były najczęściej zadowolone ze współpracy.

Nie może to jednak odwracać uwagi od nierównego podziału władzy w projektach realizowanych przez organizacje i przedsiębiorstwa. Zależność finansowa organizacji powoduje, że ich przedstawiciele obawiają się dyskutować o problemach, nie formułują wyraźnie swoich oczekiwań i postrzegają swoje miejsce w Partnerstwie jako środek służący wyłącznie poprawie wizerunku firmy. Nie zmieni się to, dopóki organizacje nie uwolnią się od ,,wizerunku żebraka” i nie zaprezentują swojego produktu świadomie i profesjonalnie. Tylko wtedy związek celów pomiędzy przedsiębiorstwami i organizacjami non-profit przekształci się w prawdziwy związek równoprawnych partnerów. 

                                                                          Tłumaczenie i opracowanie - Magdalena Zaraś

                                                                                                     Źródło: www.maecenata.de